ويژگي‌ها و قابليت‌هاي مورد انتظار از معلمان مدارس ابتدايي

(دکترغلامعلي افروز)

اهميت  دوره دبستان

سنين دبستاني از بسياري جهات ، مهم‌ترين و حساس‌ترين دوره از ادوار رشد و تكوين شخصيت انسان است. در اين دوره از رشد كه حد فاصل آشفتگي دورة پيش‌دبستان و التهاب دورة نوجواني قرار دارد ، كودكان عموماً از آرامش نسبي برخوردار هستند . ناميدن اين دوره از رشد ، تحت عنوان « سنين دبستان» تاكيدي است بر قابليت‌هاي ذهني ، اكتساب مهارت‌هاي اجتماعي ، تمرين مسؤوليت‌پذيري فردي و گروهي ، پذيرش معيارها و ارزش‌هاي فرهنگي ، توجه عميق به رفتار الگوهاي بزرگسال و همانند‌سازي پايدار .

دبستان اولين تجربة اجتماعي كودكان به شكل رسمي است كه پس از خانواده ، بيشترين نقش را در فرايند شكل‌گيري شخصيت آنان در ابعاد گوناگون برعهده دارد . هم‌چنين پايه‌هاي اصلي تفكر علمي و خلاقيت ذهني كه با پرورش حس كنجكاوي و كاوشگري دركودكان نهاده مي‌شود ، در سال‌هاي ارزشمند دبستان تقويت مي‌گردد و به صورت كشف و نوآوري در دوران نوجواني و جواني تبلور و عينيت مي‌يابد .

امروزه ، كاهش بي‌سوادي و كم‌سوادي ، افزوني دانش عمومي و ارتقا دانش پايه در جوامع مختلف و گستردگي علوم و فنون نوين و رونق گرفتن شكبه‌هاي ارتباطي و ماهواره‌اي ، سرگرمي‌ها و يادگيري‌هاي الكترونيكي ، تبادلات گسترده فرهنگي ، مسأله انتخاب معلمان واجدشرايط و رزوآمد براي تربيت نسل جديد و بالاخص حضور در كلاس‌هاي درس بچه‌هاي دبستاني از حساسيت بيشتري برخوردار است .

كارگزاران بسياري از كشورها به ويژه در آمريكا و اروپا از يك سو با عنايت به ضعف و تزلزل فزاينده در نظام خانواده و سست شدن ارزش‌هاي اخلاقي و گسستن پيوندهاي عاطفي در خانواده‌ها و از سوي ديگر با مشاهده لجام گسيختگي‌هاي فرهنگي ، كژروي‌هاي رفتاري و آسيب‌پذيري‌هاي اجتماعي درصد قابل توجهي از اقشار مختلف به ويژه نوجوانان و جوانان در سطح جامعه ، در تدوين اصول و استراتژي پيشگيري از لجام گسيختگي‌هاي فردي و اجتماعي ، مدارس را اصلي‌ترين محور و وجود معلمان با ويژگي‌ها و قابليت‌هاي برتر را مهم‌ترين عامل مي‌دانند .

از همين رو در سال‌هاي اخير در بسياري از كشورها از جمله آمريكا و انگلستان ، فرانسه و ژاپن براي انتخاب معلمان مدارس به ويژه آمادگي و دبستان شرايط و قابليت‌هاي بيشتري را قائل شده‌اند . به عبارت ديگر در اين كشورها قابليت‌هاي مورد انتظار از معلمان در زمينه‌هاي مختلف شناختي و اجتماعي بيشتر شده و امتيازات احراز شغل مقدس معلمي نيز فزوني يافته است .

اهداف دوره دبستان

 برخي از اهداف اساسي ، محورهاي مهم و رسالت‌هاي خطير دورة دبستان ، مقطعي با بيشترين جمعيت دانش‌آموزي كشور ( بيش از هفت ميليون ) در ايجاد تحول بنيادين در جامعه عبارتند از:

الف ) پرورش توان تفكر علمي و خلاقيت ذهني در كودكان

ب ) تقويت و تحكيم زبان ملي

ج ) پيشگيري از ناهنجاري‌هاي اخلاقي و انحرافات رفتاري دورة نوجواني

د ) تقويت‌ مهارت‌هاي اجتماعي كودكان

هـ ) همانند‌سازي كودكان با الگوها

قابليت‌هاي مورد انتظار از معلمان دبستان

به طور كلي امروزه براي آن كه مدارس ابتدايي از صلاحبت لازم برخوردار گردند و معلمان ابتدايي بتوانند با پويايي و نشاط و شادابي و موفقيت به رسالت‌هاي خطير خود در ابعاد مختلف جامه عمل بپوشانند ، بايسته و شايسته آن است كه معيارها و استانداردهاي زير به عنوان حداقل قابليت‌هاي معلمي ابتدايي مورد توجه قرار گيرد .

الف ـ در حوزه شناختي

دارا بودن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي در علوم تربيتي يا علوم پايه با معدل بالاي 17 . بديهي است دارندگان مدارك تحصيلي كارشناسي ارشد و دكتري با گذراندن دوره ويژه آموزشي براي اشتغال در دبستان‌ها اولويت خواهند داشت

 برخورداري از بهره هوشي بالاتر از متوسط ( بالاتر از 115 ) ، بهره‌مندي از قدرت تفكر واگرا و خلاقيت ذهني براساس آزمون‌هاي معتبر .

 گذراندن موفقيت‌آميز دوره‌هاي آموزشي زير :

 آشنايي با روان‌شناسي تحول .

 آشنايي با اصول روانشناسي ارتباط و روش‌هاي انتقال پيام .

 آشنايي با اصول روان‌شناسي تربيتي و كاربرد روان‌شناسي در آموزشگاه .

 آشنايي با علوم تربيتي و روش‌هاي نوين آموزشي .

 آشنايي با روان‌شناسي خلاقيت و روش‌هاي آموزشي خلاق .

آشنايي با فن‌آوري نوين آموزشي و نحوه استفاده مؤثر از دستگاه‌هاي صوتي و تصويري و كامپيوتر در برنامه‌هاي آموزشي .

 آشنايي با اصول و روش‌هاي تربيت اسلامي .

ب ـ در حوزه اجتماعي و ارتباطي 

 برخورداري از آراستگي ظاهر و جاذبه‌هاي مطلوب شخصيتي .

 بهره‌مندي از قدرت ارتباطي و مهارت‌هاي اجتماعي .

 بهره‌مندي از سلامت كلام و گويش روان و گيرا .

 برخورداري از قدرت رهبري و مديريت گروهي .

ج ـ حوزه عاطفي و رواني 

 برخورداري از سلامت روان و تعادل عاطفي .

 برخورداري از اعتماد به نفس كافي و احساس خودارزشمندي قوي .

 برخورداري از نگرش غني نسبت به تعليم ‌و‌تربيت و انگيزه قوي در تلاش و كار كردن با بچه‌ها .

برخورداري از شخصيتي با آميزه‌اي عطوفت و محبت و منطق و استواري .

د ـ حوزه اعتقادي و اخلاقي 

 بهره‌مندي از بينش ديني و شناخت و احساس متعادل مذهبي .

 تعهد و تقيد به ارزش‌هاي ديني و معيارهاي اخلاقي .

 متعهد بودن به جلوه‌هاي مطلوب اخلاقي همچون صبوري ، صداقت ، عدالت ، شجاعت و گذشت و استواري شخصيت .